Data dodania: 3-03-2018


Zaświadczenia - zmorą lekarzy

Nina Smoleń/Paweł Lenartowicz

Jedną z bolączek lekarzy jest narzucanie im lub żądanie od nich wystawiania różnego rodzaju zaświadczeń, zwykle nieodpłatnie. To jednak, że wydawanie orzeczeń lekarskich należy do zadań lekarza, nie oznacza, że ma on obowiązek wydać każde zaświadczenie na żądanie. Zakres obowiązków lekarza w tym zakresie wynika ze zobowiązań, jakie sam zaciągnął, zawierając umowę z zatrudniającą go instytucją lub Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Przy czym te obowiązki w przypadku lekarzy ubezpieczenia zdrowotnego, realizujących kontrakty z NFZ, wynikają głównie z uprawnień pacjentów (czyli tzw. świadczeniobiorców). Dla przejrzystego omówienia zagadnienia konieczne jest rozróżnienie trybu wystawiania różnych zaświadczeń, bowiem procedury w przypadku każdego z nich są odmienne.

Zwolnienia lekarskie

Zastosowanie mają w tym zakresie przepisy ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, gdzie w rozdziale piątym, określającym zasady wykonywania zawodu lekarza, zostało zapisane w art. 42, pkt 1, że: „Lekarz orzeka o stanie zdrowia określonej osoby po uprzednim, osobistym jej zbadaniu, z zastrzeżeniem sytuacji określonych w odrębnych przepisach.”

Prawo nie definiuje pojęcia „orzeczenie o stanie zdrowia”, jednakże przyjąć można, że oznacza to stwierdzenie stanu zdrowia danej osoby w formie zaświadczenia lub innego dokumentu, np. stwierdzającego okres czasowej niezdolności do pracy, jakim jest zwolnienie lekarskie (czyli formularz ZUS o nazwie ZLA - papierowy lub e-ZLA - elektroniczny). Takie zaświadczenie jest dowodem, który potwierdza: - czasową niezdolność pracownika do pracy w związku z chorobą; - pobyt w stacjonarnym zakładzie opieki zdrowotnej; - konieczność osobistego sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny (np. dzieckiem).

Zaświadczenie lekarskie jest konieczne przy ustalaniu prawa do zasiłków przysługujących z ubezpieczenia społecznego oraz ich wysokości. Kwestie dotyczące wystawiania zwolnień lekarskich uregulowane zostały w ustawie z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Zasady dokumentowania prawa do zasiłków i kontroli orzekania o czasowej niezdolności do pracy zawarte są w rozdziale 10 tej ustawy, gdzie w art. 54 pkt. 1 (w aktualnym brzemieniu, obowiązującym od 1 grudnia 2017 r.) zapisano, że:

„Zakład Ubezpieczeń Społecznych upoważnia do wystawiania zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy […lekarza, lekarza dentystę, felczera lub starszego felczera, zwanych dalej „wystawiającym zaświadczenie lekarskie”, po złożeniu, w formie pisemnej lub w formie dokumentu elektronicznego […] oświadczenia, że zobowiązuje się do przestrzegania zasad orzekania o czasowej niezdolności do pracy i wykonywania obowiązków wynikających z przepisów ustawy i przepisów o ochronie danych osobowych”.

Dalszy przepis stanowi, że upoważnienia takiego ZUS udziela w formie decyzji.

Z przepisów cytowanej ustawy wywnioskować można, że lekarz nie jest zobowiązany do wystawia zaświadczeń o czasowej niezdolności do pracy, a wręcz przeciwnie - nie może ich wystawiać na formularzu ZUS, jeśli nie ma podpisanej z nim stosownej umowy. Po jej podpisaniu, zobowiązany jest jednak do przestrzegania wszystkich szczegółowych zasad i trybu wystawiania tych dokumentów. Zasady te określone zostały w dalszych przepisach rozdziału 10 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia w razie choroby i macierzyństwa oraz w rozporządzeniu ministra pracy i polityki socjalnej w sprawie trybu i sposobu orzekania o czasowej niezdolności do pracy, wystawiania zaświadczenia lekarskiego oraz trybu i sposobu sprostowania błędu w zaświadczeniu lekarskim.

Inne zaświadczenia lekarskie

Problem ten jest wprost uregulowany w ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Mimo regulacji ustawowej, nastręcza on jednak wiele wątpliwości interpretacyjnych, z uwagi na niejasną stylizację przepisów art. 16 tej ustawy.

Na podstawie przywołanego przepisu, za zaświadczenia bezpłatne uznaje się orzeczenia i zaświadczenia wydawane przez lekarza:

1) - w związku z dalszym leczeniem lub rehabilitacją np. zaświadczenia dla okazania lekarzom specjalistom, do których kierowany jest pacjent, zaświadczenia o stanie zdrowia wydawane w związku z uczestnictwem pacjenta w turnusach rehabilitacyjnych

2) - orzekające niezdolności do pracy, pozwalające na kontynuowanie nauki np. zaświadczenia dla szkoły o usprawiedliwieniu nieobecności dziecka w szkole z powodu choroby, zaświadczenia, że stan zdrowia pacjenta pozwala na zdawanie egzaminów do szkoły policealnej, czy pożarniczej

3) - związane z uczestnictwem dzieci, uczniów, słuchaczy zakładów kształcenia nauczycieli i studentów w zajęciach sportowych i w zorganizowanym wypoczynku np. zaświadczenia, że stan zdrowia pacjenta pozwala na uczestniczenie w zawodach sportowych, zajęciach sportowych, koloniach

4) - dla celów pomocy społecznej np. zaświadczenia, że pacjent znajduje się pod stałą opieką lekarską, która wymaga stosowania przewlekle leków, na które pacjent ponosi znaczne koszty

5) -  dla celów uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego, wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej, czy orzecznictwa o niepełnosprawności

6) dla ustalenia przyczyn i rodzaju uszkodzeń ciała związanych z użyciem przemocy w rodzinie oraz zaświadczenie lekarskie lub zaświadczenie wystawione przez położną, wydawane dla celów uzyskania dodatku z tytułu urodzenia dziecka lub jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka.

Zaświadczeniami lekarskimi płatnymi są wszystkie pozostałe wydawane na życzenie pacjenta, w tym m.in.:

1) - orzeczenia o zdolności do prowadzenia pojazdów mechanicznych

2) - dla firm ubezpieczeniowych,

3) - do Urzędu Pracy potwierdzające, że pacjent ze względu na stan zdrowia mógł  w danym dniu stawić się w Urzędzie Pracy, aby potwierdzić swoją gotowość do podjęcia pracy,

4) - dla ZUS, KRUS na potrzeby postępowania rentowego oraz o przyznanie świadczeń z tytułu wypadków przy pracy czy chorób zawodowych, w postępowaniach o odszkodowania, np. dla PZU,

5) - obdukcje w celach sądowo-lekarskich,

6) - wydawane w celu podjęcia pracy za granicą,

7) - dla potrzeb sanitarno-epidemiologicznych,

8) - w innych celach poza leczniczych.

 

Należy dodać, że koszty zaświadczeń wydawanych na zlecenia prokuratury lub sądu są pokrywane z budżetu państwa. Z kolei ZUS zobowiązany jest do finansowania jedynie tych zaświadczeń, które zostaną wydane na jego zlecenie. Ma to miejsce w ramach postępowania orzeczniczego, gdy ZUS zleca na podstawie umów cywilnoprawnych przeprowadzenie badań dodatkowych lub wydanie opinii specjalistycznych.

Zaświadczenia wystawia każdy lekarz udzielający świadczeń w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej, z którym Narodowy Fundusz Zdrowia zawarł umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, albo który jest zatrudniony lub wykonuje zawód u świadczeniodawcy, z którym NFZ zawarł umowę o udzielanie świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej. Vide: art. 5 ust 13a i 14 ustawy.

Nina Smoleń, mec. Paweł Lenartowicz, radca prawny OIL w Łodzi

 

Podstawa prawna:

1) zwolnienia lekarskie

- ustawa z 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tekst jedn.: Dz.U. z 19 stycznia 2017 r., poz. 125).

- ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn.: Dz.U. z 12 lipca 2017 r., poz. 1368)

- rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 10 listopada 2015 r. w sprawie trybu i sposobu orzekania o czasowej niezdolności do pracy, wystawiania zaświadczenia lekarskiego oraz trybu i sposobu sprostowania błędu w zaświadczeniu lekarskim (Dz.U. z 2 grudnia 2015 r., poz. 2013)

Powyższe rozporządzenie było poprzedzone rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 27.07.1999 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu wystawiania zaświadczeń lekarskich, wzoru zaświadczenia lekarskiego i zaświadczenia lekarskiego wydanego w wyniku kontroli lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 229) oraz rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 22.07.2005 r. w sprawie orzekania o czasowej niezdolności do pracy (Dz. U. nr 145, poz. 1219), które tracą moc z dniem 1.01.2016 r., w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 15.05.2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1066 i 1735)

2) inne zaświadczenia lekarskie:

- ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst.jedn.: z 19 października 2017 r., poz. 1938).